YAŞA GÖRE ARTAN MAAŞ MODELİ UYGULANABİLİR Mİ ?
Önceki yazıda, ülkemizde değişen yaşam koşulları ve geleneklerin, yaşlıların yalnız yaşama eğilimini arttırdığını belirtmiştik.Yaş ilerledikçe zorluk çekmeden hayatlarını sürdürebilmeleri için daha yüksek gelire ihtiyaçları vardır. Bir model olarak 60 yaşla başlayıp her on yıllık yaş artışlarında %10'luk maaş artışları önerilmişti.Bu artışların yaşlılarca nasıl kullanılacakları,hangi mal ve hizmetleri satın alacakları anketlerle bulunabilinir.
Gelir artışının yaşlı evlerine bir talep artışı yaratacağı düşünülebilir.Yaşlı evleri yada daha çok kullanılan adıyla huzurevleri çeşitli kriterlere göre fiyatlandırma yapıyorlar. Günümüzde iyi hizmet veren huzurevlerinin ortalama fiyatları ortalama emekli aylıklarının üzerinde yer almaktadır. Yaşa göre artan maaş modelinin uygulanması bu tür kaliteli hizmet veren huzurevlerine talebi artırırken bu evlerin sayısını da artıracaktır.
Piyasa mekanizmasının hala alternatifini bulamadığımız (konuyla ilgili olanlar için: mevcut alternatifin sorunlu olduğunu kabul ettiğimi belitirim) yönü kaynak tahsisi etkisidir. Bu etkinin sonucu, huzurevlerine artan talep özel sektör yatırımcılarının yapacakları huzurevi sayısını artıracaktır.
Yukarıda kısaca anlatılan yaşa göre artan maaş sistemi uygulanabilir mi? Teorik olarak ülkede yaşayanların gelirlerinden ortak yaşamları için elde edilen bütçe, artan maaş sisteminin ilave maliyetini karşılayabilir mi?
Aşağıda yapılan analizde bunun mümkün olduğu gösterilmiştir.Aslında böyle bir açıklamaya ihtiyaç olmamalıdır.Toplum her koşulda yaşlılarını refah içinde yaşlandırmalıdır. Burada yapılan açıklamalar her koşulda karşı çıkacakların bütçeye ek yük argümanlarını saf dışı bırakmak içindir.
Her on yaş için %10'luk maaş artışının oluşturacağı ek maliyeti hesaplamak için yaş dilimlerindeki emekli sayılarına ve bunların maaşlarının bilinmesine ihtiyaç vardır. Üç farklı kurumdan maaş alanların sayısı ve aldıkları ortalama maaş kullanılarak ağırlıklı ortalama emekli maaşı bulunabilir. Buna göre 2025 yılı için bu rakam 17596 TL dir. Her on yaşlık dilimdeki emekli sayısını bulmak için 45 yaş üstü nüfustaki emeklilik oranı kullanılabilir.Yaptıgımız hesaplamada bu oran % 61 bulunmuştur. Yani 45 yaş üstü her yüz kişiden altmışbiri emekli maaşı almaktadır. Her yaş grubundaki emekli sayısı %61 oranı kullanılarak bulunur
Çeşitli varsayımlarla yapılan hesaplamaya göre 60-69 yaş arası grubu için %10'luk artış 7,7 milyar TL, 70-79 yaş arası grubu için %20 lik artış 8,4 milyar TL, 80-89 yaş arası grubu için %30'luk artış 4,3 milyar TL ve 90+için 1 milyar TL aylık ek maliyet oluşmaktadır. Aylık toplam 21,5 milyar TL ilave ödeme ortaya çıkar.
Yukarıdakiler dolar kuru kullanılarak anlatılırsa daha net olur.Aylık 560 milyon dolar yıllık ise 6,8 milyar dolar bütçe de yer bulunması gerekir.Bu rakam bütçenin % 1,6'sını oluşturur. Ülkenin zenginliğinin bir göstergesi olan gayrisafi yurt içi hasılanın ise % 0,5' ine (binde beş) denk düşer. Merak edenler bütçede % 1,6'dan daha fazla hangi kalemlerin yer aldığına bakabilirler. Yıllık 6,8 milyar dolar Türkiye ekonomisi için ödenmeyecek büyüklük değildir. Burada yaşa göre artan maaş sisteminin bütçe yükü üzerinde duruldu ancak bütçeye oluşacak gelirler de söz konusudur.Başka bir yazıda buda tartışılacaktır.
