İktisatta kullanılan önemli kavramlardan biri sermayedir. Çevrenizdekilere sermaye nedir diye sorsanız çok farklı cevaplar alırsınız. Örneğin para veya değerli madenler, makinalar,fabrikalar,tarlalar,konutlar gibi yanıtlar alabilirsiniz. Bunlar nitelikleri itibariyle çok farklı varlıklardır.
Parayı düşünelim. Para bir ilkokul çocuğunun kantinde kullanması için de vardır. Bir dilencinin önünde de vardır. Bir öğretmenin maaşı olarakta vardır. Acaba bu paralar sermaye mıdır. Cevabınız duyuluyor. Olurmu öyle şey.
O zaman para hangi durumlarda sermayedir sorusu mantıklıdır.
Öğrenci, dilenci yada öğretmen elindeki parayı satın alıp tüketeceği mal için kullanır. Üçünün ortak noktası parayı aldıkları mallarla değişmeleri ve malları tüketmeleridir. Sonuç olarak para malla degisilmis ve yenisi gelene kadar bitmiştir.
Paranın her kullanımı yukarıdaki gibi sonuç lanmaz. Şimdi aynı para bir işadamında bulunsun. O parayı çalıştırdığı işçilere harcasın. O tüketim malları satın almak yerine işçinin zamanını satinalsin. İşadamı da parayı harcamış ama para bitmemiş aksine artmıştır.
İki örneğin ortak noktaları para harcamak , farkları ise birinde para biterken diğerinde çoğalmasıdır. Örneğin 100 liralık ücret ödemesi 150 liralık getiri yaratıyorsa,yani 100 lira harcayıp 150 liraniz oluyorsa iktisatçılara göre elinizdeki ilk 100 lira sermayedir.
Yeni soru 100 lira nasıl 150 lira oldu ? İşçi önüne getirilen malzemeleri, kullanması için verilen aletlerle bir başka biçime sokmuştur yani mal üretmiştir. Malzemeler için 20 lira ödenmiş olsun, işçi için de 100 lira. Üretilen mal 150 liraya satılıyorsa 120 liralık harcamadan 150 lira elde edilir. İktisatçılar bu farkı (30 lirayı) artık değer olarak adlandir. Makinaların hesaba katılmadığını onların sahiplerininde payları olduğunu düşünenler için yanıt şudur: makinalar,aletler,binalar daha önceki işgüclerinden elde edilmişti.
Görüldüğü üzere, para her zaman sermaye değildir; sermaye ancak üretken bir süreçte kullanıldığında, yani emek gücünü satın alıp yeni değer yaratarak çoğaldığında sermaye haline gelir. Bu çoğalma ise işçinin yarattığı artık değer sayesinde gerçekleşir. Makineler, fabrikalar, binalar da dahil olmak üzere tüm üretim araçları, sonuçta geçmiş emeklerin ürünüdür ve değer yaratma kapasiteleri de yine canlı emeğe dayanır.
Para, tüketimde biter; sermaye ise üretim sürecinde büyür ve birikir. Bu süreç tamamen insanla ilgilidir.İşte bu yüzden iktisat, sadece rakamların değil, insanlar arasındaki toplumsal ilişkilerin bilimidir.
