SAĞLIKTA İHTİYACA GÖRE
Piyasa mekanizması yada daha iyi bilinen adıyla arz talep ilişkisi, malları alıp tüketemeyenler için sanki bir narkoz etkisi yaratıyor. Fiyatı pahalı olduğu için alınmayan her şey gerçekte alınamamıştır. Doğrusu almadım değil alamadımdır. Alamadığınız için maldan mahrum kalmanız size üzüntü vermez. Malın fiyatı gelirinize göre size yüksek gelmiştir, gönüllü olarak o malı satın almadığınızı düşünürsünüz. Çünkü narkoz etkisi çalışmaktadır.
Konu tüm insanları ilgilendiren sağlık sektörü üzerinden ele alınabilir. Toplam sağlık harcamaları Türkiye'de 2022 yılında gayrisafi yurtiçi hasılanın %4'ü kadardır. Harcamaların %76'sı kamu sektörüne, %24'ü ise özel sektöre yapılmıştır.Sağlık
harcamalarının yaklaşık yarısı hastane giderlerinden oluşmaktadır. Sağlık hizmeti veren kamu ve özel hastaneler arasında hem hizmet kalitesi hem de fiyat açısından fark olduğu çoğu insan tarafından kabul edilmektedir. Kamu hastanesinden hizmet alanların çoğu aynı ödemede bulunacaklarını bilseler özel hastaneleri tercih ederlerdi. Bu durum da iktisatçılarin vereceği cevap, talep fazlası oluşur, fiyat yükselmezse, kuyruklar oluşur, yolsuzluk, adam kayırma gibi piyasa dışı çözümler oluşurdu. İyi ki piyasa mekanizması çalışıyor, fiyat yükseliyor, olumsuzluklar ortaya çıkmıyor demeyi kabul etmekten başka bir yaklaşım daha vardır. Buradaki sorun talep değil arz sorunudur. Yapılması gereken arzın artırılmasıdır. Bu çözüme karşı çıkacak olanlar sağlık harcamalarının bütçeye çok büyük yük olacağını ileri süreceklerdir.
Sağlık temel bir insan hakkıdır. Bütçeye yük olma iyi bir savunma değildir. Kaldı ki bazı çalışmalar bütçeye yük olacağını da doğrulamamaktadır. *11 gelişmiş ülkede 18 yıllık bir dönemde yapılan araştırma, sağlık hizmetlerine erişim kolaylaştığında, hastane kullanımının ve dolayısıyla maliyetlerin önce arttığını ancak yüksek gelirli kişilerin hastane kullanımının azalmasıyla bunun dengelendiğini bulmuşlardır.
Sağlık hizmeti zorunlu bir maldır. İktisatçılar bu tür malların talep esnekliğinin düşük olduğunu söyler. Yani bu malların fiyatları yükseldiğinde insanların talepleri azalmaz. Fiyat artışına yanıt veremezler. Herkes için eşit sağlık hizmeti istemek, herkesin ihtiyacına göre ilkesinin sağlık sektöründeki karşılığıdır.
*A. Gaffney ve ark. (2020) Journal of General Internal Medicine cilt 35.
