Tarımsal mal fiyatlarının oynaklığı hem üretici hem de tüketici refahını doğrudan etkiliyor. Birbirini izleyen dönemlerde tarımsal ürün fiyatlarının önemli derecede değişmesi çoğunlukla çiftçilerin yanılmasıyla oluşur. İktisatçılar bu durumu örümcek ağı teoremi (grafik çizimi örümcek ağına benzediği için) ile açıklarlar.
Bu teoriye göre çiftçi bu yılki fiyatlara bakarak önümüzdeki yıl hangi malı üreteceğine karar vermektedir. Örneğin patatesin fiyatı bu yıl yüksekse seneye patates üretmeye karar vermektedir. Tüm çiftçiler kendisi gibi davrandığında seneye patates üretimi fazla olmakta (meşhur arz talep yasası işleyerek) ve patates fiyatı düşmektedir. Tarlalar patates ekimine ayrıldığında soğan için ekim alanı azalmış dolayısıyla az soğan üretilmiştir. Soğanın az üretilmesi soğan fiyatlarının yüksek olmasına neden olmuştur. Soğan eken çiftçiler kazançlı çıkmıştır. Patates ekip zarar edenler seneye soğan ekeceklerdir. Tüm çiftçiler soğan ekince soğan bollaşır, fiyat düşer..... Bu süreç böylece devam eder.
Sürece müdahale edilerek çiftçilerin yanılgısını durdurmak mümkündür. Burada çok sevilmeyen bir kavram olan planlamadan yararlanmak gerekir. Planlama ile birlikte (yine unutulmakta olan bir kavram) taban fiyat da uygulanırsa çiftçi için istikrarlı bir gelir oluşur.
Tarımda planlama, ürün ve ekim alanı büyüklükleri kontrol edilerek sağlanır. İl ve ilçe tarım müdürüklerinin kuruluş amaçları bunlardı. Taban fiyat bir ürün için en düşük satın alma fiyatlarının belirlenmesidir. Herhangi bir nedenden dolayı ürün fazla olduğunda kamu bunları taban fiyattan satın almayı garantiler. Bu uygulama çiftçiler için istikrarlı bir yaşam sağlar.
Serbest piyasa yanlısı ya da iktisatı finansal değişmeler olarak algılayan iktisatçılar yukarıdaki satırları okuduklarında muhafazakar, daha önce denenmiş, modası geçmiş görüşler olarak değerlendirirler. Taban fiyat uygulamasının TMO (Toprak Mahsulleri Ofisi) depolarının dolup taşmasına neden olduğunu, devletin bunları ya bedava dağıttığını ya da denizlere döktüğünu söylerler. Buradan çıkardıkları en önemli sonuç da kamunun ZARAR etmiş olmasıdır.
Bir matematik işlem olarak gerçekten zarar var. Bu zararla, köylüler şehir hayatının nimetlerinden yararlanma imkanına kavuşmuştur. Çocuklarının üniversitelere gitmesini, ailesinin sağlık hizmetlerinden yararlanmasını, birkaç malın dışında farklı malların tüketilmesini....bu ZARAR'la yapmıştı köylüler. Kamu zararı için bugünlerde örnek olarak hazine garantili otoyollar, havaalanları, hastaneler verilmektedir. Zararların karşılaştırması yapılabilir, aralarında seçim ya da sıralama yapılabilir, hepsi politiktir.
