İHD 2025 Hasta Mahpuslar Raporunu Açıkladı: Sağlık Hakkı İhlalleri ve Ağır Koşullar

Haber Yazı Detay İçi Reklam Alanı 300x250

İnsan Hakları Derneği (İHD), 2025 yılına ilişkin “Hasta Mahpuslar Raporu”nu kamuoyuyla paylaştı. Rapora göre Türkiye genelinde 7 Nisan 2025 tarihi itibarıyla 403.060 tutuklu ve hükümlü bulunuyor.

CİNSİYETE VE İNFAZ DURUMUNA GÖRE CEZA İNFAZ KURUMLARI MEVCUTLARI
YILLAR	HÜKÜMLÜ				TUTUKLU				GENEL TOPLAM
YILLAR	ERKEK	KADIN	ÇOCUK	TOPLAM	ERKEK	KADIN	ÇOCUK	TOPLAM	GENEL TOPLAM
7.04.2025	330.843	14.338	1.261	346.442	50.494	3.374	2.750	56.618	403.060

Cezaevlerinde tespit edilen en az 1412 hasta mahpusun 161’i kadın, 1251’i ise erkek mahpuslardan oluşuyor. İHD, hasta mahpuslara ilişkin verilerin resmi makamlar tarafından açıklanmadığını, tespitlerin avukat görüşmeleri, aile başvuruları ve hapishane ziyaretleri yoluyla yapıldığını vurguladı. Dernek, artan hapishane sayısı, sevk sorunları ve sağlık hizmetlerine erişimdeki engeller nedeniyle gerçek sayının çok daha yüksek olabileceğine dikkat çekti.

HASTA MAHPUSLARIN YAŞADIĞI HAK İHLALLERİ

Raporda hasta mahpusların sağlık haklarına erişiminin ciddi şekilde ihlal edildiği ifade edildi. Tespit edilen temel sorunlar şunlar:

•Ring araçlarında kötü şartlarda sevk: Mahpuslar, hijyenik olmayan ring araçlarında, saatlerce havasız ve sağlıksız ortamda bekletilmekte.

•Kelepçeli muayene ve mahremiyet ihlali: Mahpuslar, kelepçeli olarak muayene edilmekte ve askerlerin muayene odasında bulunması mahremiyeti ihlal etmekte.

•Sevklerde gecikmeler: Revirden polikliniklere, oradan da uzman hastanelere sevk işlemleri uzun sürelere yayılmakta.

•Tek kişilik hücrelerde tutma: Ağır hasta ve engelli mahpusların dahi yüksek güvenlikli hapishanelerde tecrit koşullarında tutulduğu belirtildi.

•Yetersiz beslenme: Hasta mahpuslara özel diyetler sağlanmamakta; yemeklerin kalitesi ve miktarı ciddi şekilde yetersiz kalmakta.

•Isıtma ve hijyen sorunları: Soğuk, nemli ve hijyenik olmayan koğuşlarda yaşamak hastalıkların ilerlemesine neden olmakta.

•İçme suyu ve iaşe bedellerinin yetersizliği: Mahpuslar sağlıksız şebeke suyuna mahkûm edilmekte, kantinden su satın almak zorunda kalmaktadır.

İSTATİSTİKLER VE TESPİTLER

Raporda hasta mahpusların yaşadıkları hastalıklara göre sınıflandırıldığı detaylı tablolar da yer aldı:

•230 mahpus yaşamını tek başına sürdüremiyor.

•105 mahpus desteğe ihtiyaç duyuyor.

•188 mahpus sürekli kontrol altında tutulmak zorunda.

•335 ağır hasta mahpus cezaevinde tedavi edilemeyecek durumda.

Tüm Mahpuslar	Kadın	Erkek	Toplam
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	14	216	230
Desteğe ihtiyacı var	10	95	105
Sürekli kontrol	27	161	188
Ameliyat gerekiyor	2	36	38
Tedavi gerekiyor	3	18	21
Tanı konulması gerekiyor	10	24	34
Takip gerekiyor	33	214	247
Ortopedik Engel	1	7	8
Görme Engeli	1	2	3
İşitme Engeli	0	2	2
Bilgi eksik	60	454	514
Bilgi yok	0	2	2
Toplam	161	1251	1412

Tablo 1. Hasta mahpusların durumlarına göre dağılımları

Tüm Mahpuslar	Kanser	Kanser opere	Kanser Şüphesi	Kitle vb.	Toplam
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	26	8	3	6	43
Desteğe ihtiyacı var	2	2	2	1	7
Sürekli kontrol	36	3	7	5	51
Tedavi gerekiyor	0	0	0	1	1
Tanı konulması gerekiyor	0	0	0	6	6
Takip gerekiyor	0	0	7	7	13
Toplam	64	13	19	26	122

Tablo 2. Kanser hastası mahpusların durumlarına göre dağılımları

Tüm Mahpuslar	Kalp	Ritm Bozukluğu	Kalp yetmezliği	Koroner Hastalıklar	Kalp-kapak Hastalıkları	Toplam
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	41	4	6	16	5	72
Desteğe ihtiyacı var	11	0	2	6	1	20
Sürekli kontrol	37	7	0	16	7	70
Ameliyat gerekiyor	1	0	0	0	1	4
Tedavi gerekiyor	1	0	0	0	0	2
Tanı konulması gerekiyor	0	1	0	0	0	1
Takip gerekiyor	50	18	5	2	8	83
Bilgi eksik	37	5	0	2	3	43
Toplam	178	35	16	42	24	295

Tablo 3. Kalp hastalığı bulunan mahpusların durumlarına göre dağılımları

Tüm Mahpuslar	WKS
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	11
Desteğe ihtiyacı var	4
Sürekli kontrol	8
Toplam	23

Tablo 4. Wernicke-Korsakoff sendromlu mahpusların durumlarına göre dağılımları

Tüm Mahpuslar	MS	ALS	MS ?	Kas güçsüzlüğü	Toplam
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	6	1	0	0	7
Sürekli kontrol	0	0	0	1	1
Tanı konulması gerekiyor	1	0	1	0	2
Toplam	7	1	1	1	10

Tablo 5. Kas hastalıkları bulunan mahpusların durumlarına göre dağılımları

Tüm Mahpuslar	Demans	Alzheimer	Bellek Kusuru	Sütun1	Toplam
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	4	3	6	13	26
Desteğe ihtiyacı var	0	0	2	2	4
Sürekli kontrol	0	0	3	0	6
Ameliyat gerekiyor	0	0	0	2	2
Tanı konulması gerekiyor	0	0	0	1	2
Takip gerekiyor	0	0	5	5	10
Bilgi eksik	0	0	6	6	12
Toplam	4	3	24	31	62

Tablo 6. Hafıza hastalıkları bulunan mahpusların durumlarına göre dağılımları

Tüm Mahpuslar	Ruhsal	Şizofreni	Zihinsel Engelli	Psikoz	Depresyon	İntihar Girişimi	Panik Atak	Toplam
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	9	20	1	4	2	3	1	40
Desteğe ihtiyacı var	10	0	0	0	0	2	0	13
Sürekli kontrol	8	0	0	0	0	0	3	16
Ameliyat gerekiyor	1	0	0	0	0	0	0	1
Tedavi gerekiyor	1	0	0	0	0	0	0	1
Takip gerekiyor	6	0	0	0	0	0	2	8
Bilgi eksik	13	0	0	0	0	2	0	15
Toplam	48	20	2	4	2	7	11	94

Tablo 7. Ruh sağlığı hastalıkları bulunan mahpusların durumlarına göre dağılımları

Tüm Mahpuslar	Tbc	Tbc, KOAH	KOAH	Toplam
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	3	3	21	27
Desteğe ihtiyacı var	1	1	8	10
Sürekli kontrol	11	0	16	27
Takip gerekiyor	0	0	19	19
Bilgi eksik	0	0	1	1
Toplam	15	4	65	84

Tablo 8. Tüberküloz ve KOAH hastalıkları bulunan mahpusların durumlarına göre dağılımları

Tüm Mahpuslar	Tip 1 Diyabet	Diyabet	Toplam
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	1	30	31
Desteğe ihtiyacı var	0	17	17
Sürekli kontrol	5	19	24
Ameliyat gerekiyor	0	2	2
Takip gerekiyor	0	34	34
Bilgi eksik	0	18	18
Toplam	6	120	126

Tablo 9. Diyabet hastalığı bulunan mahpusların durumlarına göre dağılımları

Tüm Mahpuslar	Kanser	Böbrek Yetmezliği	Böbrek Hast.	Üriner sistem	Toplam
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	1	27	12	3	43
Desteğe ihtiyacı var	0	0	4	3	7
Sürekli kontrol	0	0	12	5	18
Ameliyat gerekiyor	0	0	0	5	5
Tedavi gerekiyor	0	0	2	0	2
Tanı konulması gerekiyor	0	0	2	0	4
Takip gerekiyor	0	2	15	1	18
Ortopedik Engel	0	0	1	0	1
Görme Engeli	0	0	1	0	1
Bilgi eksik	0	1	8	14	23
Toplam	1	31	65	25	122

Tablo 10. Böbrek-Üriner sistem hastalıkları bulunan mahpusların durumlarına göre dağılımları

Tüm Mahpuslar	Kanser	KC Yetmezliği	Hepatit-C	Karaciğer Hast	Hepatit	Toplam
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	1	4	4	7	3	19
Desteğe ihtiyacı var	0	0	0	1	3	4
Sürekli kontrol	1	3	3	1	8	16
Ameliyat gerekiyor	0	0	0	1	1	2
Tanı konulması gerekiyor	0	0	0	2	2	5
Takip gerekiyor	0	0	0	10	9	19
Bilgi eksik	0	0	0	1	32	35
Toplam	2	7	5	23	63	100

Tablo 11. Karaciğer hastalıkları bulunan mahpusların durumlarına göre dağılımları

Tüm Mahpuslar	Amputasyon	Ortopedik sorunlar	Enfeksiyon	Toplam
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	4	19	0	23
Desteğe ihtiyacı var	0	13	1	14
Sürekli kontrol	0	12	2	14
Ameliyat gerekiyor	0	5	0	5
Tedavi gerekiyor	0	4	0	4
Tanı konulması gerekiyor	0	3	0	3
Takip gerekiyor	0	8	0	9
Ortopedik Engel	1	0	0	1
Görme Engeli	0	27	1	28
Bilgi eksik	0	1	1	2
Toplam	6	92	5	103

Tablo 12. Ortopedik rahatsızlıkları bulunan mahpusların durumlarına göre dağılımları

Tüm Mahpuslar	Göz	Görme	Glokom	Toplam
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	19	18	0	37
Desteğe ihtiyacı var	1	9	1	11
Sürekli kontrol	15	6	0	21
Ameliyat gerekiyor	3	1	0	4
Tedavi gerekiyor	2	0	0	2
Tanı konulması gerekiyor	3	0	0	3
Takip gerekiyor	20	9	1	30
Görme Engeli	3	19	1	23
İşitme Engeli	0	0	0	0
Bilgi eksik	33	8	0	41
Toplam	99	71	3	173

Tablo 13. Göz-görme rahatsızlıkları bulunan mahpusların durumlarına göre dağılımları

Tüm Mahpuslar	KBB	İşitme	Kulak	Konuşma bozukluğu	Toplam
Yaşamını tek başına sürdüremiyor	4	19	8	1	32
Desteğe ihtiyacı var	2	4	1	0	7
Sürekli kontrol	5	6	5	0	16
Ameliyat gerekiyor	6	0	2	0	8
Tedavi gerekiyor	1	0	0	0	1
Tanı konulması gerekiyor	0	1	0	2	4
Takip gerekiyor	21	1	7	0	29
Görme Engeli	3	1	0	0	4
İşitme Engeli	0	5	2	0	7
Bilgi eksik	26	5	18	0	49
Toplam	69	36	47	1	153

Tablo 14. Kulak-işitme rahatsızlıkları bulunan mahpusların durumlarına göre dağılımları

Hapishane Tipi	Yaşamını tek başına sürdüremiyor	Desteğe ihtiyacı var	Sürekli kontrol	Ameliyat gerekiyor	Tedavi gerekiyor	Tanı konulması gerekiyor	Takip gerekiyor	Ortopedik Engel	Görme Engeli	İşitme Engeli	Bilgi eksik	Bilgi Yok	Total
T Tipi	57	15	43	9	4	4	76	2	3	0	155	0	366
Yüksek Güvenlikli	45	24	41	11	6	6	54	2	6	1	108	1	305
F Tipi	52	28	46	3	7	7	51	0	5	0	108	0	305
L Tipi	30	14	18	3	4	3	30	1	1	0	44	1	139
Kadın	9	5	1	2	4	10	26	0	0	0	72	0	129
S Tipi	9	2	5	1	2	1	10	0	0	0	70	0	100
R Tipi	14	3	2	0	0	0	1	0	0	0	0	0	21
H Tipi	5	2	6	0	0	0	0	0	0	0	7	0	20
E Tipi	2	0	0	0	0	0	0	0	0	0	1	0	3
Açık	6	1	0	0	0	0	0	0	0	0	8	0	15
M Tipi	2	1	0	0	0	0	0	0	0	0	1	0	4
D Tipi	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0	1	0	1
Kapalı	0	0	0	0	0	0	0	0	0	0	1	0	1
Toplam	230	105	188	38	21	34	247	8	23	2	514	2	1412

Tablo 15. Hapishane tiplerine göre mahpusların durumları

RAPORUN SONUÇ VE ÖNERİLERİ

İHD’nin önerileri arasında şunlar yer aldı:

•Ağır hastalıkları olan mahpuslar için infaz erteleme ya da serbest bırakılma mekanizmalarının işletilmesi,

•Kelepçeli muayene uygulamasının kaldırılması,

•Ring araçlarının yerine uygun sağlık koşullarına sahip ulaşım araçlarının kullanılması,

•Hasta mahpusların sağlıklı suya, hijyenik yaşam alanlarına erişiminin sağlanması,

•Diyet yemeklerin verilmesi ve bireysel sağlık koşullarına uygun tedavi süreçlerinin hızlandırılması,

•Adli Tıp Kurumu yerine tam teşekküllü hastanelerden alınacak sağlık raporlarının geçerli olması,

•Cezaevlerindeki sağlık personeli sayısının artırılması,

•Cumhurbaşkanı af yetkisinin ağır hasta mahpuslar için ayrım gözetmeksizin kullanılması.

İHD, mevcut hapishane koşullarının uluslararası insan hakları normlarına ve Türkiye’nin taraf olduğu sözleşmelere aykırı olduğunu vurgulayarak, hasta mahpusların yaşam hakkının korunması için acil adımlar atılması çağrısında bulundu.

SONUÇ

İHD’nin 2025 raporu, cezaevlerindeki sağlık hizmeti eksikliklerini ve hasta mahpusların yaşadığı insan hakları ihlallerini gözler önüne serdi.
Raporda yer alan tespitler, cezaevlerinde sağlık hakkının korunmadığını ve ciddi ihlallerin yaşandığını ortaya koydu.

İnsan Hakları Derneği, hasta mahpusların insan onuruna yakışır bir şekilde yaşamaları için derhal gerekli düzenlemelerin yapılması gerektiğini bir kez daha vurguladı.

İHD MERKEZİ HAPİSHANELER KOMİSYONU

İHD 2025 Hasta Mahpuslar Raporunu Açıkladı: Sağlık Hakkı İhlalleri ve Ağır Koşullar

Yazarlarımız